Strona główna » Blog » Wilgotność tarcicy dębowej – co oznacza?

Wilgotność tarcicy dębowej to procentowa zawartość wody w drewnie dębowym. Określa ona, jaka część masy drewna stanowi woda i jest niezbędnym parametrem, który wpływa na właściwości i zachowanie tarcicy. Drewno dębowe zaraz po ścięciu drzewa ma bardzo wysoką wilgotność (nawet powyżej 50%), a aby mogło być wykorzystane np. w meblarstwie czy budownictwie, musi zostać wysuszone do odpowiedniego poziomu. Wilgotność wyraża się w procentach – na przykład wilgotność 12% oznacza, że w 100 kg drewna jest 12 kg wody. Kontrola tego parametru jest istotna, ponieważ zbyt mokra tarcica może się wypaczać, kurczyć i butwieć, natomiast zbyt sucha może pękać. Pojęcie wilgotności tarcicy obejmuje zarówno wilgotność bezwzględną (w stosunku do suchej masy drewna), jak i stan wysycenia włókien wodą. W praktyce, mówiąc o wilgotności desek dębowych, mamy na myśli, czy drewno jest świeże, podsuszone powietrznie czy suszone komorowo do wymaganego poziomu.

Znaczenie odpowiedniej wilgotności drewna dębowego

Odpowiednia wilgotność tarcicy jest niezwykle istotna dla stabilności wymiarowej i trwałości wyrobów z drewna. Gdy drewno dębowe jest zbyt mokre w momencie użycia, w trakcie eksploatacji będzie nadal wysychać i kurczyć się, co prowadzi do wypaczania mebli, powstawania szczelin lub pękania elementów konstrukcyjnych. Przykładowo, podłoga z niedosuszonego dębu może po ułożeniu zacząć się rozsychać – deski się skurczą, pojawią się szpary między nimi, a nawet wybrzuszenia. Z kolei drewno przesuszone ponad poziom równowagi z otoczeniem może chłonąć wilgoć z powietrza i pęcznieć albo pękać, jeśli zostało nadmiernie wysuszone. Właściwa wilgotność ma również znaczenie przy obróbce: tarcica o odpowiednim poziomie wilgotności lepiej się klei (kleje do drewna wymagają zwykle wilgotności ok. 8–12%), lepiej przyjmuje wykończenia (bejcowanie, lakierowanie) i jest mniej podatna na atak grzybów czy insektów. Ponadto, normy budowlane i stolarskie często precyzują wymaganą wilgotność drewna do danego zastosowania – np. elementy konstrukcyjne więźby dachowej powinny mieć wilgotność <20%, a drewno na meble wewnętrzne ok. 8–12%. Zachowanie tych zakresów gwarantuje, że wyrób finalny zachowa swoje parametry i nie ulegnie deformacji ani uszkodzeniu po zmontowaniu. Dodatkowo, zbyt wysoka wilgotność sprzyja korozji metalowych łączników w konstrukcjach (np. gwoździ, śrub) w kontakcie z taninami zawartymi w dębie, co może osłabić połączenia.

Metody pomiaru wilgotności tarcicy

Pomiar wilgotności drewna można przeprowadzić kilkoma metodami. Najczęściej stosowane w praktyce są wilgotnościomierze elektryczne – przenośne urządzenia z sondami (pinowymi lub bezpinowymi), które poprzez pomiar oporu elektrycznego lub stałej dielektrycznej drewna oszacowują zawartość wody. Taki miernik wystarczy wbić lub przyłożyć do deski, aby w kilka sekund odczytać przybliżoną wilgotność (z dokładnością rzędu kilku procent). Inną, bardziej precyzyjną metodą jest tzw. metoda suszarkowo-wagowa: próbkę drewna waży się, następnie suszy w specjalnym piecu (w temperaturze ok. 105°C, czyli powyżej temperatury wrzenia wody) do stałej masy i ponownie waży. Spadek masy pozwala obliczyć dokładną wilgotność (tę metodę stosuje się w laboratoriach lub przy kalibracji wilgotnościomierzy). W tartakach często stosuje się wilgotnościomierze elektroniczne do szybkiej kontroli partii desek – np. wkłuwa się sondy w kilka losowych miejsc każdej partii tarcicy. Ważne jest, aby pomiar wykonywać na odpowiedniej głębokości (wilgotność wnętrza deski może być wyższa niż powierzchni) i w temperaturze drewna zbliżonej do pokojowej (bardzo zimne drewno może zafałszować odczyt). W nowoczesnych suszarniach stosuje się często czujniki wilgotności umieszczone bezpośrednio w komorze, które monitorują na bieżąco wilgotność drewna podczas suszenia i automatycznie sterują procesem.

Proces suszenia tarcicy dębowej

Suszenie tarcicy dębowej jest procesem stopniowego obniżania jej wilgotności do poziomu wymaganego przy użytkowaniu. W praktyce stosuje się dwie metody: suszenie naturalne (powietrzne) oraz suszenie komorowe (sztuczne). Suszenie naturalne polega na ułożeniu świeżo przetartych desek w przewiewnych sztaplach na wolnym powietrzu lub w przewiewnej wiacie i pozostawieniu ich na dłuższy czas (miesiące, a nawet lata) do samoistnego wyschnięcia. W tym czasie wilgotność drewna spada powoli – po kilkunastu miesiącach osiąga zwykle ok. 18–20% (w klimacie umiarkowanym). Aby uzyskać niższą wilgotność (np. 8–10%), tarcicę poddaje się suszeniu komorowemu: układa się deski w komorze suszarniczej, gdzie za pomocą ogrzewania i wentylacji steruje się temperaturą i wilgotnością powietrza. Cykl suszenia dębu jest stosunkowo długi – dla grubych desek może trwać kilka tygodni – ponieważ dąb wymaga wolnego schnięcia, by nie popękać (często stosuje się początkowo niższe temperatury i wyższą wilgotność, a dopiero potem je stopniowo zwiększa). Podczas suszenia komorowego wyciągana jest z drewna woda wolna, a następnie obniżana wilgotność do poziomu równowagi z powietrzem. Po zakończeniu cyklu deski są sezonowane (wyrównywanie wilgotności w całym przekroju) i chłodzone stopniowo do temperatury otoczenia. Prawidłowo wysuszona tarcica dębowa ma jednorodną wilgotność w całej objętości i jest gotowa do wykorzystania bez ryzyka późniejszych deformacji.