Strona główna » Blog » Jakie są problemy z lakierowaniem powierzchni dębowych?

Ze względu na twardość, otwartą porowatą strukturę oraz wysoką zawartość garbników dąb bywa wymagający przy lakierowaniu. Typowe problemy to nierówny wygląd wykończenia (np. widoczna tekstura porów, różnice w połysku), kłopoty z przyczepnością powłoki lakierniczej, a nawet nieoczekiwane zmiany barwy lakieru wskutek reakcji z substancjami zawartymi w drewnie. Osoby lakierujące dębowe powierzchnie muszą więc odpowiednio przygotować podłoże i dobrać produkty, by uzyskać gładką, trwałą i estetyczną powłokę bez wad.

Porowatość dębu a efekty lakierowania

Dąb należy do gatunków o otwartych porach, co oznacza, że na jego powierzchni widoczne są drobne wgłębienia po naczyniach drewna. Te pory stwarzają wyzwanie przy lakierowaniu: lakier (szczególnie pierwsze warstwy) wsiąka częściowo w te wgłębienia i pozostawia je nie w pełni wypełnione. W rezultacie po wyschnięciu powłoki lakierniczej powierzchnia może być nierówna w dotyku lub wyglądzie – połysk lakieru może być niższy nad porami (bo lakier tam zapadł) niż na gładkich partiach drewna. Przy lakierowaniu na wysoki połysk efekt ten jest szczególnie niepożądany, bo dąb nawet po kilku warstwach lakieru może wykazywać tzw. rysunek porów (delikatne wgłębienia odpowiadające układowi naczyń). Ponadto dąb ma tendencję do uwalniania powietrza z porów podczas lakierowania – jeśli lakier szybko schnie, mogą tworzyć się mikropęcherzyki lub kratery na powierzchni (tzw. „bąble” lub pory lakiernicze). Problem porowatości rozwiązuje się zwykle poprzez użycie wypełniaczy do porów przed lakierowaniem lub nakładanie dodatkowych warstw podkładowych (tzw. lakierów szpachlujących lub gruntów) które zamkną pory i wygładzą bazę pod warstwę wykończeniową. W przeciwnym razie, zwłaszcza przy lakierach o niskiej lepkości, powierzchnia dębowa może nigdy nie osiągnąć idealnej gładkości, a faktura porów będzie wyczuwalna i widoczna pod światło. (Często wymaga to nałożenia wielu dodatkowych warstw lakieru i wielokrotnego szlifowania pośredniego).

Wpływ garbników na lakierowanie

Wysoka zawartość garbników w dębie może wchodzić w interakcje z lakierami, wpływając na kolor i trwałość powłoki. Szczególnie w przypadku lakierów wodnych (akrylowych, poliuretanowych na bazie wody) często obserwuje się zjawisko „wybijania” tanin – woda i składniki lakieru wyciągają z drewna rozpuszczalne garbniki, które przenikają do warstwy lakieru i powodują zmiany barwy. Może to objawiać się delikatnym żółtobrązowym zabarwieniem nominalnie bezbarwnej powłoki lub plamami w miejscach o większej koncentracji tanin (np. okolice sęków). Ponadto garbniki mogą opóźniać schnięcie niektórych lakierów lub reagować z ich składnikami – np. w lakierach katalizowanych kwasami (utwardzanych kwasem) obecność tanin może nieco spowolnić proces wiązania filmu. Również lakiery rozpuszczalnikowe mogą żółknąć intensywniej na dębie niż na mniej garbnikowych gatunkach. Problem ten jest znany z praktyki podłogowej: świeżo polakierowana wodnym lakierem dębowa podłoga po kilku dniach może lekko ściemnieć nierównomiernie właśnie z powodu migracji tanin. Aby temu przeciwdziałać, stosuje się specjalne podkłady izolujące przed lakierem nawierzchniowym – są to produkty, które blokują wydzielanie się garbników do warstw wyżej (np. szybkoschnące lakiery podkładowe lub szelakowe izolanty). Ich użycie jest szczególnie zalecane przy jasnych wykończeniach (np. gdy chcemy zachować naturalny jasny kolor dębu bez żółknięcia). Warto także unikać pozostawiania niezabezpieczonego surowego dębu w kontakcie z wodą lub wilgocią przed lakierowaniem – nasiąknięte taniny mogą później bardziej bruździć w powłoce lakierniczej.

Przyczepność i utwardzanie powłoki na dębie

Dąb jako materiał twardy i zawierający kwasy wymaga odpowiedniego podejścia, by lakier dobrze przylegał i utwardził się zgodnie z oczekiwaniami. Problemem bywa słaba przyczepność lakieru w przypadku, gdy powierzchnia nie została właściwie przygotowana – dąb ma twardą, czasem lekko oleistą powierzchnię (wydzieliny garbnikowe mogą dawać wrażenie delikatnej tłustości). Jeśli przed lakierowaniem nie odtłuścimy i nie odpylimy dokładnie podłoża, lakier może tworzyć tzw. kraterki (miejsca, gdzie „rozpływa się” i odsłania drewno wskutek odpychania przez punktowo niższą napięciem powierzchniowym). Zdarzają się też problemy z utwardzaniem warstw, gdy lakier nanoszony jest zbyt grubymi powłokami na dąb – wierzchnia warstwa zasycha, ale pod spodem lakier wsiąknięty w drewno pozostaje miękki dłużej, co może prowadzić do powstawania drobnych zmarszczek lub przesunięć powłoki przy kolejnych nanoszeniach. Aby zapewnić dobrą przyczepność, zaleca się przeszlifowanie dębu papierem o odpowiedniej gradacji (np. 150–180) tuż przed lakierowaniem i odpylenie, a także unikanie dotykania palcami przeszlifowanej powierzchni (tłuszcz ze skóry może zostać na drewnie). Jeśli używamy lakierów rozpuszczalnikowych, warto zapewnić odpowiednią wentylację, bo pary rozpuszczalników mogą reagować z garbnikami tworząc lokalnie białawy nalot (tzw. efekt „bielenia” lakieru). Z kolei przy lakierach UV czy utwardzanych chemicznie trzeba upewnić się, że dąb nie ma zbyt wysokiej wilgotności – mokre drewno dębowe może utrudniać polimeryzację lakieru i powodować, że powłoka będzie lepka lub podatna na uszkodzenia.

Zalecenia przy lakierowaniu dębu

Aby zminimalizować wspomniane problemy, należy przestrzegać kilku zasad. Przede wszystkim przygotowanie powierzchni jest kluczowe: dąb powinien być dobrze wyszlifowany (ostatni szlif drobnym papierem, usuwającym włókna podniesione), gruntownie odkurzony i ewentualnie przetarty rozpuszczalnikiem odtłuszczającym (np. acetonem lub benzyną lakową) w celu usunięcia niewidocznych zanieczyszczeń i odtłuszczenia. Wypełnienie porów przed lakierowaniem (np. specjalną pastą do porów lub pierwszą warstwą lakieru podkładowego szlifowaną na gładko) da bardziej równą bazę i zapobiegnie zapadaniu się lakieru. Przy stosowaniu lakierów wodnych na dębie konieczne jest użycie podkładu blokującego taniny – wielu producentów lakierów oferuje takie produkty dedykowane do dębu; ich nałożenie jako pierwszej warstwy zabezpiecza przed przebarwieniami. Lakier nakładamy cienkimi, równomiernymi warstwami zgodnie z instrukcją – lepiej położyć jedną warstwę więcej niż za grubo dwie naraz. Między kolejnymi warstwami należy przeszlifować powierzchnię drobno (np. siatką 240–320) w celu usunięcia ewentualnych wad (włoski, pęcherzyki) i poprawy przyczepności następnej warstwy. W trakcie schnięcia warstw warto zapewnić stabilne warunki – unikać przeciągów, bardzo niskiej lub bardzo wysokiej wilgotności powietrza (optymalnie ok. 50%) oraz temperatury ok. 20°C; skrajne warunki mogą potęgować problemy (np. zbyt wilgotno – większe ryzyko wybijania garbników, zbyt sucho i ciepło – szybkie schnięcie i pęcherzyki). Ostatnią kwestią jest jakość produktów: do dębu warto stosować lakiery rekomendowane przez producenta do tego gatunku, gdyż przeszły one testy na tym wymagającym materiale. Stosując się do powyższych zaleceń, można znacząco ograniczyć trudności i uzyskać gładką, klarowną powłokę na dębowej powierzchni.