Strona główna » Blog » Dlaczego dąb nierównomiernie wchłania bejce i oleje?

Nierównomierne wchłanianie bejc i olejów przez dąb polega na tym, że powierzchnia tego drewna nasiąka preparatami wykończeniowymi w różnym stopniu w zależności od miejsca. W efekcie po barwieniu lub olejowaniu mogą pojawić się miejscowe różnice w intensywności koloru – niektóre obszary są ciemniejsze, a inne jaśniejsze. Wynika to ze zróżnicowanej struktury dębu: twarde, zbite fragmenty i porowate części drewna chłoną płyny inaczej. Dla wykonawcy oznacza to ryzyko „plam” i niejednolitego wykończenia, jeśli nie zastosuje odpowiedniego przygotowania powierzchni i techniki nakładania.

Przyczyny nierównomiernej chłonności dębu

Drewno dębowe jest tak zwanym gatunkiem pierścieniowo-porowatym. Oznacza to, że w przekroju rocznym wyraźnie widać pierścienie dużych porów drewna wczesnego (wiosennego) oraz znacznie gęstsze, drobniejsze struktury drewna późnego (letniego). Te różnice wpływają na chłonność: obszary z większymi porami mogą wessać więcej bejcy lub oleju, podczas gdy gęste fragmenty późnego przyrostu stawiają preparatom większy opór. Dodatkowo dąb posiada szerokie promienie drzewne (te widoczne „lusterka” na powierzchni ciętej promieniowo), które zbudowane są z innego rodzaju tkanki – one często mniej chłoną płyny niż otaczające je włókna i dlatego po barwieniu pozostają jaśniejsze, odcinając się wzorem. Kolejną przyczyną nierównomierności jest różna twardość i odmienny przebieg włókien w drewnie: w miejscach, gdzie włókna są bardziej poziomo ułożone względem powierzchni (tzw. płaskie usłojenie), bejca może wnikać inaczej niż tam, gdzie przecinamy głównie końcówki włókien (np. w okolicach sęków lub na czopach). Nie można też pominąć wpływu przygotowania powierzchni – jeśli dąb został wyszlifowany nierówno (np. niektóre miejsca gładsze, inne bardziej szorstkie), to chłonność również będzie zróżnicowana, bo drobna chropowatość ułatwia wnikanie płynu. Sumarycznie, budowa dębu pełna kontrastów między twardymi a porowatymi elementami skutkuje tym, że bejca czy olej rozprowadzony na nim nie wchłania się jednolicie we wszystkie partie. Dla porównania, gatunki o bardziej równomiernej strukturze (np. buk, klon) dużo łatwiej barwią się jednolicie – dąb pod tym względem jest znacznie bardziej problematyczny.

Problemy przy bejcowaniu dębu

Bejcowanie dębu, czyli nadawanie mu koloru za pomocą barwnych bejc, uwidacznia naturalne różnice w chłonności szczególnie mocno. Pigmenty zawarte w bejcach osiadają głównie w porach i miękkich partiach drewna – dlatego jasna bejca na dębie może wybarwić intensywniej strefy porowate (drewno wczesne), podczas gdy twardsze późne przyrosty pozostaną mniej zabarwione. W skrajnych przypadkach na powierzchni pojawia się efekt cętkowania lub pasmowości odpowiadający układowi słojów: dąb wygląda na „mapowaty”, ciemniejsze smugi przeplatają się z jaśniejszymi. Szczególnie kolory o dużym kontraście (np. ciemny orzech na jasnym dębie) potrafią wyciągnąć te różnice i sprawić, że drewno wygląda niejednorodnie. Innym problemem jest ewentualne przebarwienie obszarów o innej chłonności jak promienie drzewne – mogą pozostać one wyraźnie bledsze, odcinając się plamami. Nawet technika nakładania bejcy ma wpływ: przy zbyt obfitym nałożeniu w jednym miejscu dąb może tam przyjąć więcej koloru i zostawić „zacieki” trudne do zatarcia. Dodatkowo w trakcie schnięcia bejcy drewno dębowe nierównomiernie oddaje wilgoć – w miejscach bardziej nasiąkniętych schnie wolniej, co bywa przyczyną lekkich różnic tonalnych po wyschnięciu. Wszystko to powoduje, że bejcowanie dębu wymaga doświadczenia: trzeba umieć przewidzieć, gdzie kolor wyjdzie ciemniejszy i zastosować odpowiednie środki zaradcze. Praktycy często wykonują próby na kawałku tego samego drewna, aby ocenić równomierność wybarwienia przed pokryciem całej powierzchni.

Wyzwania przy olejowaniu dębu

Olejowanie drewna dębowego – czyli impregnacja i wykończenie powierzchni olejem – również może skutkować niejednolitym wyglądem, choć objawia się to nieco inaczej niż przy bejcach. Olej naturalny wnika w pory drewna, podkreślając usłojenie i pogłębiając barwę, ale jeśli drewno chłonie go nierówno, powierzchnia po wyschnięciu oleju może mieć różny stopień matowości lub połysku. Typowym problemem jest tzw. plamistość olejowa: np. okolice z porowatym drewnem wczesnym wchłoną dużo oleju i po pewnym czasie stają się matowe (olej wsiąkł głęboko), a partie twardsze pozostaną bardziej nasycone na powierzchni, dając lekki połysk. W efekcie patrząc pod światło, można dostrzec nieregularne „mapy” połysku – miejsca bardziej błyszczące i matowe. Jeśli olej zawiera pigment (koloryzowane olejowoski), dochodzi efekt podobny jak przy bejcy: bardziej chłonne strefy mogą zebrać więcej barwnika i wyjść ciemniejsze. Kolejnym wyzwaniem jest fakt, że dąb ma otwarte pory: przy olejowaniu często uwidaczniają się one jako ciemniejsze kropki lub linie (olej zbiera się w porach), co tworzy punktowy wzór na powierzchni. Nierównomierność olejowania może wynikać też z niejednakowego nasycenia – jeśli nałożymy olej nierówno i w jednym miejscu drewno „napije się” go więcej, trudniej potem tę nadwyżkę wyrównać. W przeciwieństwie do lakieru, olej wnika w strukturę i nie tworzy grubej powłoki kryjącej, przez co wszelkie różnice w chłonności od razu przekładają się na wygląd powierzchni.

Metody uzyskania równomiernego wykończenia

Aby zniwelować problem nierównomiernego wchłaniania wykończeń przez dąb, stosuje się kilka sprawdzonych metod. Pierwszym krokiem jest odpowiednie przygotowanie powierzchni: bardzo równomierne wyszlifowanie całego elementu (najlepiej kończyć szlifowanie całej powierzchni tym samym granulatem papieru, np. 180 lub 240, by zapewnić jednolitą gładkość). Można też przed bejcowaniem zastosować tzw. wood conditioner (zwany bejcą gruntującą) – jest to specjalny preparat lub rozcieńczony lakier bezbarwny nakładany cienko przed właściwą bejcą, który częściowo domyka pory drewna i wyrównuje chłonność. Dzięki niemu kolor rozkłada się bardziej jednorodnie (ta technika bywa niezbędna przy jasnych bejcach na dębie). Alternatywnie, warto sięgnąć po bejce żelowe lub olejowoski, które mniej wnikają w głąb, a bardziej osadzają się na powierzchni – dają one bardziej równomierny efekt, bo nie polegają tak mocno na chłonności podłoża. W przypadku olejowania, kluczem jest nakładanie kilku cienkich warstw i staranne wycieranie nadmiaru. Pierwszą warstwę oleju można po krótkim nasiąknięciu przetrzeć niemal do sucha szmatką – w ten sposób nadmiar nie pozostanie w porach. Kolejne warstwy stopniowo nasycą drewno, ale już bardziej równomiernie. Innym rozwiązaniem jest szpachlowanie i zamykanie porów przed wykończeniem – stosuje się specjalne szpachle do drewna lub wypełniacze porów (grain filler), które wciera się w powierzchnię dębu, wypełniając otwarte pory i minimalizując ich efekt przy barwieniu. Po takim zabiegu bejca czy olej nie zapadną się tak głęboko w pory, co wyrówna koloryt. Oczywiście, ważna jest też technika nakładania: należy pracować szybko, równomiernie rozprowadzając bejcę/olej po całości i unikając zatrzymywania pędzla czy tamponu w jednym miejscu. Dobrze jest robić próby na skrawkach dębu – pozwoli to ocenić, czy dany kolor i metoda dają zadowalającą jednolitość. Stosując te metody, można znacznie ograniczyć niepożądany efekt plamistości i uzyskać bardziej równomierne wykończenie dębowej powierzchni.