Strona główna » Blog » Co to jest dąb burgundzki?

Dąb burgundzki (Quercus cerris) to gatunek drzewa z rodziny bukowatych, pochodzący z południowo-wschodniej Europy i Azji Mniejszej. Bywa nazywany także dębem tureckim lub dębem austriackim. Jest to okazałe drzewo liściaste osiągające do około 25–30 m wysokości, wyróżniające się charakterystycznymi żołędziami otoczonymi „postrzępioną” miseczką. Dąb burgundzki został wprowadzony do uprawy w innych częściach Europy, w tym w Polsce, gdzie sadzi się go od XIX wieku głównie jako gatunek ozdobny i parkowy.

Morfologia dębu burgundzkiego

Dąb burgundzki jest drzewem o masywnej budowie i stosunkowo szybkim wzroście. Korona u młodych okazów stożkowata, z wiekiem staje się szeroka i nieregularna. Kora na pniu ciemnoszara do brunatnej, głęboko spękana i miejscami łuszcząca się długimi pasmami. Młode pędy pokryte są gęstym, żółtawoszarym kutnerem (drobne włoski nadające im filcowaty wygląd). Liście dębu burgundzkiego są zmienne w kształcie: zwykle podłużne lub odwrotnie jajowate, długości 7–14 cm, z kilkoma głębokimi wcięciami tworzącymi 5–7 nieregularnych klap. Brzegi klap mogą być zaostrzone i zakończone krótkimi szczecinkami (cecha wspólna dla dębów z grupy „cerrowych”). Od spodu liście są nieco jaśniejsze, młode liście także lekko owłosione. Dąb burgundzki kwitnie wiosną, wydając żółtawe kotki z kwiatami męskimi oraz drobne, pojedyncze kwiaty żeńskie przy pędach. Żołędzie rozwijają się z zapylonych kwiatów żeńskich – osiągają ok. 2–3 cm długości i wyróżniają się wyjątkowo oryginalnym wyglądem. Ich miseczka jest głęboka i pokryta długimi, poskręcanymi wyrostkami przypominającymi odstające włoski lub frędzle. Żołędzie dębu burgundzkiego dojrzewają jesienią następnego roku po kwitnieniu (wymagają około 18 miesięcy), a po dojrzeniu opadają. Nasiona te są chętnie zjadane przez dzikie zwierzęta, choć gruba miseczka utrudnia dostęp do wnętrza żołędzia. System korzeniowy dębu burgundzkiego jest silny i głęboki, dzięki czemu drzewo dobrze znosi okresowe susze. Podobnie jak inne dęby, gatunek ten dożywa kilkuset lat w sprzyjających warunkach.

Występowanie i uprawa dębu burgundzkiego

Naturalnym obszarem występowania dębu burgundzkiego są kraje południowo-wschodniej Europy (m.in. Bałkany, Włochy, Austria, Węgry) oraz Azja Mniejsza aż po Kaukaz. W tych regionach rośnie w lasach liściastych na ciepłych zboczach i żyznych glebach. Ze względu na atrakcyjny pokrój i szybki wzrost, gatunek ten już w XVIII i XIX wieku zaczęto wprowadzać do parków i ogrodów w innych częściach Europy. Do Polski sprowadzono go na początku XIX wieku – pierwsze wzmianki o sadzeniu dębu burgundzkiego pochodzą z około 1810–1820 roku. Początkowo spotykany głównie w arboretach i kolekcjach dworskich jako ciekawostka dendrologiczna, z czasem zaczął być sadzony także w lasach. Obecnie można go znaleźć w parkach i zadrzewieniach na terenie całego kraju, choć częściej na zachodzie i południu Polski (gdzie klimat jest nieco łagodniejszy). Dąb burgundzki dość dobrze znosi nasze zimy, choć w surowe mrozy młode osobniki mogą podmarzać. W sprzyjających warunkach daje samosiew – w pobliżu starych okazów nieraz wyrastają młode siewki, co świadczy o zdolności gatunku do aklimatyzacji. Nie jest jednak tak ekspansywny jak dąb czerwony i nie uważa się go za zagrożenie dla rodzimej przyrody. W rankingach nasadzeń gatunków obcych w polskich lasach zajmuje drugie miejsce (po dębie czerwonym) jako najczęściej spotykany dąb pozarodzimy. Obecnie bywa nadal sadzony jako drzewo ozdobne i częściowo w leśnych uprawach doświadczalnych, jednak jego udział jest nieporównanie mniejszy niż rodzimych dębów.

Drewno i zastosowanie dębu burgundzkiego

Drewno dębu burgundzkiego przypomina wyglądem drewno innych dębów, lecz ma nieco inne właściwości. Jest dość twarde i ciężkie, jednak zawiera mniej garbników i nie posiada tylu tyloz co drewno dębów z grupy białych – wskutek tego jest bardziej porowate i mniej trwałe w warunkach zewnętrznych. Świeże drewno ma barwę żółtawobrązową, z czasem ciemnieje. Ze względu na nieco niższą odporność, w krajach Europy Południowej (skąd pochodzi) drewno cerris bywało wykorzystywane głównie na cele wewnętrzne lub jako opał. W stolarstwie używa się go do wyrobu mebli użytkowych, podłóg czy oklein, choć rzadziej niż dębu szypułkowego. Można z niego wykonywać elementy konstrukcyjne o umiarkowanych wymaganiach (np. wiejskie zabudowania gospodarcze, ogrodzenia), ale zwykle ustępuje miejsca trwalszym dębom. Ciekawostką jest, że drewno dębu burgundzkiego nie znalazło zastosowania w bednarstwie – ze względu na wysoką zawartość pewnych związków nadaje alkoholom niepożądany gorzki posmak, dlatego nie używa się go do produkcji beczek. Mimo to dąb burgundzki ma znaczenie jako drzewo zalesieniowe: rośnie szybko i może porastać ubogie gleby, dostarczając surowca drzewnego tam, gdzie rodzime gatunki radzą sobie słabiej. W Polsce drewno tego dębu nie jest pozyskiwane na większą skalę, traktuje się go raczej jako gatunek urozmaicający skład drzewostanów lub rosnący w parkach. Niemniej, dzięki swoim cechom, stanowi ciekawą rezerwę surowcową i potencjalnie w przyszłości może znaleźć szersze zastosowanie lokalne.